Sala
Wielka Sala Hypostylowa: 134 kolumny i jak przetrwały
Serce wieczoru w Karnaku: kto ją zbudował, dlaczego jest kamiennym lasem papirusowym, jak reakcja łańcuchowa doprowadziła do zawalenia się jedenastu kolumn w 1899 roku i co utrwalają reliefy.
Wybierz swój wieczór w Karnaku ↗Szybka odpowiedź
Wielka Sala Hypostylowa w Karnaku zajmuje 5000 metrów kwadratowych, a jej dach podtrzymywało 134 kolumn w 16 rzędach; zbudował ją głównie Seti I i ukończył Ramzes II w XIX dynastii, około 1290–1224 p.n.e. To kamienne papirusowe rozlewisko, model pierwszej ziemi wyłaniającej się z wód podczas stworzenia, a jej ściany i kolumny zdobią sceny bitewne, rytualne oraz dodatki późniejszych królów.
Sala w liczbach na podstawie publikowanych źródeł
| Wielka Sala Hypostylowa, Karnak | |
|---|---|
| Powierzchnia | 5000 metrów kwadratowych |
| Kolumny | 134, w 16 rzędach |
| Rzędy środkowe | Dwanaście wyższych kolumn z otwartymi, dzwonowatymi kapitelami papirusowymi |
| Rzędy boczne | Pozostałe kolumny z zamkniętymi kapitelami w kształcie pąków papirusu |
| Zbudowany | Głównie za panowania Setiego I, przy czym południowe skrzydło udekorowano dla Ramzesa II |
| Data | XIX dynastia, około 1290–1224 p.n.e. |
| Dach | Obecnie w ruinie; podwyższona centralna część niegdyś wpuszczała światło przez zakratowane okna |
| 1899 | Jedenaście kolumn zawaliło się, ponieważ wody gruntowe podmyły ich fundamenty |
| Odbudowany | Za Georges’a Legraina, ukończone w maju 1902 |
Pokój urządzony na wzór bagna
Sala hipostylowa to pomieszczenie, którego dach podtrzymuje wiele kolumn — a ta w Karnaku jest największa i najsłynniejsza w swoim rodzaju. Wikipedia podaje jej powierzchnię jako 5 000 metrów kwadratowych, z 134 kolumnami ustawionymi w 16 rzędach. Ukształtowały ją dwie idee. Pierwsza była praktyczna: kamienne belki o ograniczonej długości mogą przęsła jedynie krótkie odcinki, więc budowniczowie wypełnili przestrzeń podporami. Druga była religijna. Wikipedia odnotowuje, że 134 kolumny papirusowe przedstawiają pierwotne papirusowe bagno, z którego samozrodzony bóg Atum wynurzył się z wód Nun na początku stworzenia. Krocząc między nimi, dawny zwiedzający miał poczuć pierwszy moment świata. Dach runął, lecz kamienny gaj trwa, a jego łodygi wciąż odczytujemy jako rośliny.
Dwa rodzaje kolumn
Kolumny w tej sali nie są wszystkie takie same. Wikipedia opisuje blok 122 kolumn z kapitelami w kształcie zamkniętych pąków papirusu, a wzdłuż środkowej alei dwanaście wyższych i szerszych, których kapitele rozwijają się jak kwitnące kwiaty. Te środkowe kolumny podtrzymywały podwyższoną część dachu, a umieszczone w niej ażurowe okna clerestorium wpuszczały światło dzienne wzdłuż środka sali, podczas gdy boczne nawy pozostawały w półmroku. Efektem była jasna nawa między zacienionymi skrzydłami — święta aleja procesyjna oświetlona z góry. Publikowane dane dotyczące wysokości różnią się w zależności od źródła, dlatego ten przewodnik pomija wysokości i trzyma się tego, co jest zgodne w źródłach: liczby, rzędów i dwóch form.
Kto go zbudował
Wcześniejsi badacze przypisywali autorstwo Horemhebowi lub Amenhotepowi III, jednak Wikipedia podaje, że sala została w całości wzniesiona przez Setiego I, który ozdobił północne skrzydło, a jego syn Ramzes II dokończył dekorację skrzydła południowego. Artykuł datuje budowlę na XIX dynastię, około 1290–1224 p.n.e., co stanowi podstawę twierdzenia, że sala liczy sobie ponad 3000 lat. Reliefy na południowej ścianie zawierają zapis traktatu pokojowego Ramzesa II z Hetytami, podpisanego w 21. roku jego panowania. Na ścianach zewnętrznych widnieją sceny bitewne — Setiego I na północy i Ramzesa II na południu — a Wikipedia zauważa, że pełniły one funkcje religijne i polityczne, a także dokumentowały kampanie wojenne.
Jak podniesiono kamień
Żadna starożytna relacja nie wyjaśnia tej metody, a Wikipedia przedstawia ją jako wniosek oparty na dowodach. Budowniczowie poprowadzili rampy z cegły mułowej od północnej i południowej strony sali, wypełnione ziemią i piaskiem, i wznosili kamienne warstwy poziom po poziomie. Zachowały się pozostałości takich nasypów wraz ze śladami innej rampy użytej przy południowej wieży Pierwszego Pylonu. Powiązany fragment Wikipedii o kompleksie podaje, że architrawy, belki spoczywające na kolumnach, ważą szacunkowo 70 ton, a piaskowiec do świątyni transportowano rzeką z Gebel Silsila. Niedokończony filar w cichym zakątku pokazuje, że ostateczne rzeźbienie wykonano po ustawieniu bębnów, aby nie uległy uszkodzeniu podczas podnoszenia elementów.
Reakcja łańcuchowa w 1899 roku
Sala niemal utraciła swoje kolumny w czasach nowożytnych. Wikipedia odnotowuje, że w 1899 roku jedenaście potężnych kolumn zawaliło się w reakcji łańcuchowej, ponieważ wody gruntowe podmyły ich fundamenty. Georges Legrain, ówczesny główny archeolog w tym rejonie, nadzorował odbudowę, którą ukończono w maju 1902 roku, a podobne prace wzmacniające kontynuowano później przy pozostałych kolumnach. Ten epizod ma dla zwiedzającego proste znaczenie: wiele z tego, co widzisz stojące, zostało ustabilizowane lub złożone na nowo w ciągu ostatnich 125 lat, a kamień wciąż jest żywym projektem konserwatorskim. Wyjaśnia też, dlaczego niektóre ścieżki są odgrodzone sznurem i dlaczego przewodnicy odciągają zwiedzających od pewnych kolumn.
Czym są te rzeźby
Wnątrz reliefy sali są wklęsłe, to znaczy wycięte w powierzchni, a nie wypukłe, i większość pochodzi z panowania Setiego I i Ramzesa II. Wikipedia podaje, że przedstawiają głównie ceremonie religijne i triumfy królów. Na przestrzeni wieków późniejsi władcy, wśród nich Ramzes IV i arcykapłan Herihor, wypełniali puste miejsca, a nawet zakrywali starsze inskrypcje, dlatego ściany łączą różne style i królewskie imiona. Sala pozostawała w użyciu przez około siedemnaście kolejnych stuleci, aż do IV wieku n.e., gdy tradycyjna religia egipska podupadła. Nocą, oświetlone z boku, płytkie nacięcia rzucają wyraźne cienie — dobry powód, by przed wyjazdem uważnie przyjrzeć się fotografiom ścian zamieszczonym w tym przewodniku.
Jak to pomaga wybrać sposób zwiedzania
Jeśli sala jest tą częścią Karnaku, którą najbardziej chcesz zrozumieć, czytaj rzeźby przy świetle dziennym, gdy cała powierzchnia jest widoczna, a przewodnik może wskazać imiona i sceny. Jeśli to ta część, którą najbardziej chcesz poczuć, wieczorna wersja będzie dla Ciebie — oświetlenie zamienia kolumny w gaj, którym miały być. Oba warianty się uzupełniają, a nie konkurują, i większość zwiedzających, którzy mają czas, wybiera oba. Niezależnie od wyboru weź małą latarkę tylko do ciemnych zakątków, jeśli teren na to pozwala, załóż buty z podeszwą zapewniającą przyczepność na wytartym bruku i nie dotykaj kolumn, ponieważ oleje z dłoni szkodzą piaskowcowi.
Najczęściej zadawane pytania
Ile jest kolumn?
Wikipedia podaje 134, ustawione w 16 rzędach, w sali o powierzchni 5000 metrów kwadratowych.
Kto zbudował salę?
Głównie Seti I, przy czym południowe skrzydło udekorowano dla jego syna Ramzesa II, w XIX dynastii.
Czy nadal ma dach?
Nie. Dach zawalił się; kolumny i ich belki przetrwały, w dużej mierze zrekonstruowane.
Dlaczego kolumny zawaliły się w 1899 roku?
Wody gruntowe podmyły fundamenty i jedenaście kolumn runęło w reakcji łańcuchowej.
Źródła
- Great Hypostyle Hall: 134 columns, Seti I, Ramesses II and the 1899 collapse
- Karnak: the precinct of Amun-Re, its builders, dates and the Great Hypostyle Hall
- Thebes, Egypt: the east-bank temples, the west-bank necropolis and the 1979 listing
- Amun: the hidden god of Thebes
- GetYourGuide page for the Karnak sound and light show, read on 18 November 2026